2
3
H θεατρική δραστηριότητα που αναπτύχθηκε από θιάσους στο πλαίσιο της Εθνικής Αντίστασης στις ορεινές περιοχές της Ηπείρου και της Θεσσαλίας το 1944, κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής, ως μορφή πολιτιστικού αντιστασιακού κινήματος για τη διαφωτιστική ψυχαγωγία και την ενίσχυση του ηθικού των αντάρτικων τμημάτων και των κατοίκων της υπαίθρου.
Το θέατρο του βουνού αποτέλεσε ένα επιπλέον μέσο για να διατηρηθεί το επαναστατικό φρόνημα και να ενδυναμωθεί η ενότητα και η αποφασιστικότητα των ανθρώπων που συμμετείχαν στον αντιστασιακό αγώνα. Η ανάπτυξη του θεάτρου του βουνού ήταν άμεσα συνδεδεμένη με την αντίσταση κατά των Γερμανών και των συνεργατών τους. Οι παραστάσεις δίνονταν σε ανοιχτούς χώρους ή καταφύγια σε ορεινές περιοχές, μακριά από τις μεγάλες πόλεις, τα κέντρα εξουσίας και τον έλεγχο των κατοχικών δυνάμεων.
Τα έργα που παρουσιάζονταν είχαν έντονα επαναστατικά και πολιτικά χαρακτηριστικά, ενώ τα θέματά τους ήταν συχνά εμπνευσμένα από τις καθημερινές συνθήκες του πολέμου, τη σκληρότητα της Κατοχής, την αντίσταση κατά των κατακτητών, την αλληλεγγύη μεταξύ των Ελλήνων, την καθημερινότητα της ελληνικής υπαίθρου της εποχής, αλλά και τη λαϊκή παράδοση. Τα έργα αυτά ήταν γραμμένα από συγγραφείς, ποιητές και ηθοποιούς που συμμετείχαν στην Εθνική Αντίσταση, καθώς και από αντάρτες/αντάρτισσες που μετέφεραν την εμπειρία τους στην τέχνη του θεάτρου. Οι παραστάσεις δίνονταν σε συνθήκες εξαιρετικής δυσκολίας, με περιορισμένα μέσα, αυτοσχέδια σκηνικά και κοστούμια και τη συμμετοχή ερασιτεχνών αλλά και επαγγελματιών καλλιτεχνών/καλλιτέχνιδων.
Αντιστασιακού περιεχομένου θεατρική και πολιτιστική δραστηριότητα είχε νωρίτερα αναπτυχθεί σε αστικά κέντρα. Το 1942 ιδρύθηκε το Θεατρικό Σπουδαστήριο με επικεφαλής τον Βασίλη Ρώτα και συνεργάτες του στη διοίκηση τους Κώστα Ζαΐμη και Μέμο Μακρή. Στο Σπουδαστήριο, το οποίο συνδεόταν με την Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων [Ε.Π.Ο.Ν.] Αθήνας, δίδαξαν οι Μάρκος Αυγέρης, Γιάννης Τσαρούχης, Σοφία Μαυροειδή-Παπαδάκη, Βασίλης Ρώτας, Σίμων Καράς και άλλοι/άλλες. Εκτός από την τόνωση του λαϊκού φρονήματος, το Θεατρικό Σπουδαστήριο υπηρετούσε τόσο οργανωτικούς όσο και υλικούς σκοπούς, αφού το αντίτιμο του εισιτηρίου αποδιδόταν στο ταμείο του αγώνα των αντιστασιακών οργανώσεων. Το 1943 αριθμούσε περισσότερους από 500 μαθητές/μαθήτριες και το καλοκαίρι του 1944 συνέχισε τη δράση του με τη μορφή θιάσου ο οποίος έφερε το όνομα Θεατρικός Όμιλος της Ε.Π.Ο.Ν. Θεσσαλίας.
Ένας ακόμη θίασος ο οποίος περιόδευσε στα χωριά της Ηπείρου με ιδιαίτερη απήχηση ήταν ο ερασιτεχνικός θίασος Λαϊκή Σκηνή του Γ. Κοτζιούλα που έδρασε στο πλαίσιο της VIII Μεραρχίας του Ε.Λ.Α.Σ. Ηπείρου - Δυτικής Στερεάς με επικεφαλής τον ποιητή και πεζογράφο, αντάρτη της VIII Μεραρχίας Γιώργο Κοτζιούλα. Ο Κοτζιούλας έγραψε μετά από παρότρυνση συναγωνιστών/συναγωνιστριών του μονόπρακτα θεατρικά έργα (σώζονται 14 θεατρικά κείμενα καθώς και πλούσιο αρχειακό υλικό για τη Λαϊκή Σκηνή) τα οποία παραστάθηκαν από μαχητές/μαχήτριες του Ε.Λ.Α.Σ., κατοίκους των γύρω χωριών και αστικών κέντρων που μετατάχθηκαν από τον εφεδρικό στον μόνιμο Ε.Λ.Α.Σ. γι' αυτό το σκοπό. Η γλώσσα των κειμένων του Κοτζιούλα ήταν απλή και η θεματολογία σχετική με τη ζωή της υπαίθρου και τη δράση των ανταρτών/ανταρτισσών, ώστε το κοινό στο οποίο απευθύνονταν (άνθρωποι που στις περισσότερες περιπτώσεις έβλεπαν θέατρο για πρώτη φορά) να προβληματίζεται και να κινητοποιείται.
«Γιὰ νὰ εκτιμηθεῖ λοιπὸν συνολικὰ ἡ προσφορὰ τοῦ θεατρικοῦ μας κόσμου στὴν Ἀντίσταση θὰ πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ ὑπολογίσουμε (ἐκτὸς ἀπὸ τὸ θέατρο τοῦ Βουνοῦ, τῶν φυλακῶν, τῶν στρατοπέδων) τὴν κάθε εἴδους δραστηριότητα τῶν ἀνθρώπων τοῦ θεάτρου μας στὸν ἀγώνα ἐναντίον τῶν καταχτητῶν.»
Δίζελος, Θ. (1962). Τὸ θέατρο στὴν Ἀντίσταση. Ἐπιθεώρηση Τέχνης, 87-88, σσ. 452–462. Βλ. σ. 453.
"In 1944, following the disbanding of his Athenian drama school, Rotas organized one of the small mobile troupes of the Theatre of the Mountains and, in the process, developed strong ideas about what theatre for the people should be like: theatre was to be created by people who did not belong to the elite and who were united in a community spirit of resistance. The need for the united national community to take centre stage - literally and politically - was one of the ideals that inspired Rotas's work with committed theatre through the 1940s. Rotas's own plays and theatre techniques link the prison productions to the agit-prop and didactic performances staged in the mountains."
«Το 1944, μετά τη διάλυση της δραματικής του σχολής στην Αθήνα, ο Ρώτας ασχολήθηκε με την οργάνωση ενός από τους περιοδεύοντες θιάσους του θεάτρου του βουνού και παράλληλα ανέπτυξε ισχυρές πεποιθήσεις σχετικά με το πώς θα έπρεπε να είναι το θέατρο για τον λαό: το θέατρο έπρεπε να δημιουργείται από ανθρώπους που δεν ανήκαν στην ελίτ και που τους ένωνε ένα κοινό αντιστασιακό πνεύμα. Η ανάγκη η ενωμένη εθνική κοινότητα να ανέβει στο προσκήνιο- κυριολεκτικά και πολιτικά- ήταν ένα από τα ιδανικά που ενέπνευσαν το έργο του Ρώτα στο στρατευμένο θέατρο κατά τη δεκαετία του 1940. Τα έργα του Ρώτα και οι θεατρικές του τεχνικές συνδέουν τις παραστάσεις μέσα στις φυλακές με τις παραστάσεις αγκίτ-προπ και τις διδακτικού χαρακτήρα παραστάσεις που ανέβαιναν στα βουνά.»
Απόσπασμα κειμένου της Gonda Van Steen [Χόντα Φαν Στέεν] για τις παραστάσεις θεάτρου του βουνού οι οποίες διοργανώθηκαν από τον Βασίλη Ρώτα.
Van Steen, G. (2011). Theatre of the condemned-classical tragedy on greek prison islands. Oxford: Oxford University Press, σ. 42.
Κινηματογραφική ταινία του 1985 με τίτλο Το θέατρο στο βουνό, σε σκηνοθεσία Αλίντας Δημητρίου
Συνέντευξη του Φώτη Ροντογιάννη, μέλους της Λαϊκής Σκηνής του Γ. Κοτζιούλα, στον Κώστα Κοτζιούλα
Η θεατρική ομάδα Elephas tiliensis των Δημήτρη Αγαρτζίδη και Δέσποινας Αναστάσογλου παρουσίασε την παράσταση Τα…
Θεατρική παράσταση του θεάτρου του βουνού της Λαϊκής Σκηνής του Γιώργου Κοτζιούλα (1943-1944).
Θεατρική παράσταση της Λαϊκής Σκηνής του Γιώργου Κοτζιούλα.
Θεατρική παράσταση της Λαϊκής Σκηνής του Γιώργου Κοτζιούλα.
Διαταγή του Υποστράτηγου Γεράσιμου Αυγερόπουλου, Διοικητή της VIII Μεραρχίας του ΕΛΑΣ.
Έντυπο πρόγραμμα παραστάσεων της τελευταίας περιόδου της Λαϊκής Σκηνής.
Το κοινό μιας παράστασης αντάρτικου πολιτικού θεάτρου (χωριό Βλάση, 1944).
Van Steen, G. (2011). Theatre of the condemned-classical tragedy on greek prison islands. Oxford: Oxford University Press.
Αγγελόπουλος, Τ. (2022). Το θέατρο της Αριστεράς. Από τα χρόνια της Αντίστασης και του εμφυλίου στις κοινότητες των πολιτικών προσφύγων στην Υπερορία. Θεσσαλονίκη: Σοφία.
Βλαχόπουλος, Κ. (2023). Θέατρο χωρίς εισιτήριο. Θέατρο στο βουνό. Ιστορία και μνήμη στα χρόνια της κατοχής. Πάτρα: Δυσήνιος Τύπος.
Δίζελος, Θ. (1962). Τὸ θέατρο στὴν Ἀντίσταση. Ἐπιθεώρηση Τέχνης, 87-88, σσ. 452–462.
Κοτζιούλας, Γ. (2014) Θέατρο στα βουνά. Το θέατρο του αγώνα. Αθήνα: Δρόμων.
Κουτούγκος, Γ. (1987). Το λαϊκό θέατρο του βουνού όπως το έζησα. Αθήνα: χ.ε.
Μάρκαρης, Π. (1976). Πολιτικὸ θέατρο τοῦ λαοῦ στὸν ἀγώνα γιὰ τὴν ἀπελευθέρωση. Θέατρο, 53-54, σσ. 31–38.
Σταύρου, Γ. (1962). Τὸ θέατρο στὴν Ἐλεύθερη Ἑλλάδα. Ἐπιθεώρηση Τέχνης, 87-88, σσ. 376–385.
Γλέζος, Μ. (2006). Η εθνική Αντίσταση, 1940-1945. Αθήνα: Στοχαστής.
Ελληνούδη, Α. (1978, Νοέμβριος 26). Το θέατρο της Αντίστασης στα βουνά της Ελεύθερης Ελλάδας. Ριζοσπάστης.
Μαχαίρας, Ε. (2008). Η τέχνη της Αντίστασης. Ποίηση, πεζογραφία, θέατρο, μουσική, τραγούδια, ζωγραφική, χαρακτική, γλυπτική, φωτογραφία. Αθήνα: Προσκήνιο.
Σακελλαρίου, Χ. (1995). Το θέατρο της Αντίστασης. Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή.
APA
Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. θέατρο του βουνού. Ανακτήθηκε από https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/θέατρο-του-βουνού
Chicago
Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «θέατρο του βουνού». Ανακτήθηκε 24 October 2026. https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/θέατρο-του-βουνού.
MLA
«θέατρο του βουνού». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 24 October 2026, https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/θέατρο-του-βουνού.