Thymele Logo
Search

δραστισμός [ουσ. αρσ.]

Articles Icon 3
Videos Icon 4
Videos Icon 8
[1]

Ορισμός

Καλλιτεχνικό κίνημα που έδρασε στη μεταπολεμική Αυστρία κατά τη δεκαετία του 1960, με κύριο χαρακτηριστικό τις πολιτικά και θρησκευτικά φορτισμένες και άνευ προηγουμένου βίαιες επιτελέσεις και δράσεις που έθεταν το ανθρώπινο σώμα σε ακραίες καταστάσεις.

Ανάπτυξη

Ο δραστισμός είναι ένα από τα πιο ριζοσπαστικά –πολιτικά και αισθητικά– καλλιτεχνικά κινήματα της μεταπολεμικής περιόδου. Το κίνημα αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1960 στη Βιέννη και χαρακτηρίζεται από την ακραία χρήση του σώματος, που υπήρξε και το βασικό μέσο των δράσεων της ομάδας. Οι δραστιστές στις σχεδόν μυσταγωγικές επιτελέσεις τους παραβίαζαν, εξευτέλιζαν και τραυμάτιζαν το ανθρώπινο σώμα, θέτοντάς το στα άκρα και προκαλώντας αποτροπιασμό στους θεατές/στις θεάτριες. Κύρια μέλη του κινήματος ήταν οι Αυστριακοί Hermann Nitsch [Χέρμαν Νιτς], Otto Mühl [Όττο Μυλ], Günter Brus [Γκύντερ Μπρους], ενώ στις παρυφές του κινήματος κινήθηκε και ο Rudolf Schwarzkogler [Ρούντολφ Σβάρτσκογκλερ].


Κάποιες από τις σημαντικότερες καταβολές των δρασιστών μπορούν να εντοπιστούν στις αρχέγονες θρησκευτικές τελετουργίες και σε καλλιτεχνικά κινήματα όπως στον σουρεαλισμό, τον φουτουρισμό και τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό. Τόσο η ζωγραφική δράσης του Jackson Pollock [Τζάκσον Πόλλοκ], όσο και οι Ανθρωπομετρίες (1960) του Yves Klein [Υβ Κλάιν], ενέπνευσαν τους καλλιτέχνες του κινήματος, κάτι που μπορεί να εντοπιστεί στους πίνακες, αλλά και στις δράσεις τους. Η κύρια διαφορά του δραστισμού σε σχέση με άλλα υβριδικά καλλιτεχνικά είδη, όπως τα χάπενινγκ, που επεδίωξαν ομοίως να καταστρέψουν τα παραδοσιακά καλλιτεχνικά μέσα και να διευρύνουν τα όρια της καλλιτεχνικής έκφρασης, είναι η έντονη εμμονή των δραστιστών με το γυμνό σώμα και η επιστροφή στην τελετουργία και τη θεατρικότητα.


Παρόλο που τα μέλη της ομάδας χρησιμοποίησαν το σώμα και την επιτέλεση ως καλλιτεχνικά μέσα, οι δράσεις τους έχουν ζωγραφική προέλευση: ο Nitsch προτού ξεκινήσει τις χριστιανο-παγανιστικές του δράσεις ονόματι Das Orgien Mysterien Theaters [Θέατρο των Οργίων και των Μυστηρίων] καταπιάστηκε με ζωγραφικά έργα τα οποία ονόμαζε Schüttbild [Ρευστούς Πίνακες], εκτοξεύοντας κόκκινη μπογιά επί του καμβά απευθείας από το δοχείο. Οι Materialaktionen [Υλικές Δράσεις] του Mühl αποτέλεσαν εξέλιξη των Materialbilder [Υλικών Πινάκων] του και τέλος οι δράσεις του Brus στον χώρο σηματοδοτούν την κυριολεκτική έξοδο του καλλιτέχνη στην τρίτη διάσταση και την απελευθέρωσή του από τον δισδιάστατο καμβά, όπως γίνεται εμφανές στα έργα του καλλιτέχνη Selbstbemalung [Αυτοβάψιμο], 1965 και Wiener Spaziergang [Βόλτα στην Βιέννη], 1965.


Τα μέλη του κινήματος εμπνεύστηκαν και από τις ψυχαναλυτικές θεωρίες του Sigmund Freud [Ζίγκμουντ Φρόιντ] και Carl Jung [Καρλ Γιουνγκ], κάτι που επίσης διαμόρφωσε την αντίληψή τους για το σώμα και οδήγησε την εστίαση των δράσεών τους σε πρωτόγονες φάσεις της σεξουαλικής ανάπτυξης και αρχετυπικούς φόβους. Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελούν τόσο το Θέατρο των Οργίων και των Μυστηρίων του Nitsch, όπου οι συμμετέχοντες/ συμμετέχουσες σε τελετουργίες που ξεπερνούσαν τη γλώσσα, έρχονταν σε επαφή με αίμα, βενζίνη, ούρα, αμμωνία, γάλα κ.ά., όσο και τα έργα του Schwarzkogler, που καταπιάνονται με τον ευνουχισμό και τον τραυματισμό.


Οι ιδέες που διέπνεαν τις δράσεις του κινήματος είχαν έντονο πολιτικό και κοινωνικό υπόβαθρο, καθώς μέσω των βίαιων επιτελέσεων, οι δραστιστές εξέφραζαν την εναντίωσή τους στον υποφώσκοντα φασισμό, ο οποίος, κατά τη γνώμη τους, εξακολουθούσε να ενυπάρχει στην αυστριακή κοινωνία. Με τη χρήση καταναλωτικών αγαθών και σωματικών εκκρίσεων (αίμα, ούρα, ακαθαρσίες) στις δράσεις τους, αποπειράθηκαν να σχολιάσουν το αμερικανικό καταναλωτικό πρότυπο. Ορισμένοι μάλιστα από αυτούς βρέθηκαν συχνά αντιμέτωποι με ποινή φυλάκισης, κατηγορούμενοι για βλασφημία κατά τη διάρκεια των δράσεών τους.


Ενδεικτικό παράδειγμα των ανωτέρω αποτελεί η συλλογική επιτέλεση τους με τίτλο Kunst und Revolution (1968), κατά τη διάρκεια της οποίας ο Brus ήπιε τα ούρα του, έκανε εμετό, πασάλειψε το σώμα του με περιττώματα και, ακούγοντας τον εθνικό ύμνο της Αυστρίας αυνανίστηκε ξαπλωμένος στο πάτωμα. Η δράση αυτή προκάλεσε σκάνδαλο και οδήγησε στην σύλληψη των μελών.

Αγγλικά
Viennese Actionism
Γαλλικά
Actionnisme viennois, la
Γερμανικά
Wiener Aktionismus, der
Ιταλικά
Azionismo viennese, il

Συνώνυμα

βιεννέζικη ομάδα δράσης

Σχετικοί όροι

σωματική τέχνη, ομάδα Γκουτάι, σαδομαζοχιστικές πρακτικές, επιτέλεση αντοχής, βιντεο-επιτέλεση, τέχνη της επιτέλεσης, ολοτέχνημα

Μη προτεινόμενοι όροι

βιεννέζικος αξιονισμός, αξιονισμός

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"Vienna Actionism never was a group. A number of artists reacted to particular situations that they all encountered, within a particular time period, and with similar means and results."


«Ο βιεννέζικος Δραστισμός δεν αποτέλεσε ποτέ ομάδα. Ορισμένοι καλλιτέχνες αντέδρασαν σε συγκεκριμένες καταστάσεις που όλοι συνάντησαν, μέσα σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο, με παρόμοια μέσα και αποτελέσματα.»

Σχόλιο του Nitsch για τον βιεννέζικο δραστισμό.

Green, M. (1999). Brus, Mühl, Nitsch, Schwarzkogler: Writings of the Vienna Actionists. London: Atlas Press.

Quote Icon

«Στην καλλιτεχνική σκηνή της Αυστρίας και στην περίπτωση του Ανέστη Λογοθέτη θα πρέπει να τονίσουμε ότι η ανάπτυξη της ‘πολυμορφικής σημειογραφίας’ του δεν συνυπάρχει, απλά, χρονικά με τις δράσεις των αξιονιστών της Βιέννης. Ο Λογοθέτης ανέπτυξε καλλιτεχνική φιλία και συνεργάστηκε επανειλημμένα με τους Hermann Nitsch και Otto Mühl. Πολύ αργότερα, σε ένα κείμενό του για τον Λογοθέτη, ο Nitsch σημείωνε: «Είχαμε την αίσθηση ότι ο Λογοθέτης επιχειρούσε στη μουσική αυτό που εμείς προσπαθούσαμε να επιτύχουμε στις εικαστικές τέχνες, να ξεπεράσουμε τις καθιερωμένες αντιλήψεις για την τέχνη» [Nitsch, 1998]. To 1962 τα έργα του Λογοθέτη Fantasmata & Nekrolog πλαισιώνουν μουσικά την πρώτη δράση (Blutorgel) των Hermann Nitsch, Otto Mühl και Adolf Frohner. Ένα χρόνο αργότερα, το 1963, το έργο του Λογοθέτη Meditation (1961) αποτελεί τη μουσική της δράσης Aktion Perinetgasse του Hermann Nitsch, της πρώτης, στην ουσία, δημόσιας παρουσίασης του κυριότερου εκπροσώπου του αξιονισμού της Βιέννης (Wiener Aktionismus).»

Στο απόσπασμα αναδεικνύεται η καλλιτεχνική σύνδεση του ελληνικής καταγωγής συνθέτη Ανέστη Λογοθέτη [Anestis Logothetis], ο οποίος έζησε στην Βιέννη από το 1942 και επινόησε ένα 'πολυμορφικό' σημειογραφικό σύστημα, με τα μέλη της ομάδας τους δραστισμού. Κατά την ιστορικό τέχνης Ευγενία Αλεξάκη, η πολυμορφική σημειογραφία του Λογοθέτη αποτελείται μεταξύ άλλων και από σύμβολα δράσης [Aktionssignale] (πέρα από σύμβολα τονικού ύψους και συνειρμικά σύμβολα), προκειμένου να ενταχθούν στο έργο του παράμετροι όπως οι κινήσεις στα ηχεία των οργάνων, και η πρωτοβουλία των ερμηνευτών/ επιτελεστών που οδηγούν το μουσικό έργο σε ένα μεικτό είδος τέχνης και φίλα προσκείμενο σε αλλαγές και διαφοροποιήσεις, πολύ κοντά στην αντίληψη των χάπενινγκ και των επιτελέσεων.

Αλεξάκη, Ε. (2012). «Εικόνα/ Ήχος/ Δράση. Επανεξετάζοντας το έργο και τον θεωρητικό λόγο του Ανέστη Λογοθέτη υπό το πρίσμα της performance και της εννοιολογικής τέχνης». Στο Πρακτικά συνεδρίου: αφιέρωμα στον Ανέστη Λογοθέτη (σσ. 15-20). Αθήνα: Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών / Τμήμα Μουσικών Σπουδών, ΕΚΠΑ, σ. 18.

Quote Icon

"The actionists have made numerous claims for the therapeutic nature of their work. Nitsch has repeatedly stressed the importance of abreaction and the release of pent-up energies for the human psyche and made its achievement a central part of his drama, and even if in later years he shifted the ultimate emphasis to a mystical awareness of the whole, he has remained true to the notion of therapy and abreaction. Muehl stressed the action’s ability to bring repressed layers of the psyche to consciousness and point the way to liberation and greater self-awareness. Schwarzkogler’s writings moved increasingly towards the notion of an “art of painting as the art of healing”, of art that regenerates the capacity for experience. More cautiously, Brus has stated that “Vienna Actionism was determined to break taboos, to point out by means of symbolic, ersatz actions the dangers that can arise from pent-up aggressions ... and together with this a self-therapy was to be effected”. Yet an earlier, laconic passage on the self-therapeutic result of his work is worth quoting: “With Body Analysis I, I attempted to analyse the whole of my body, I allowed people to shit and piss in my mouth. In fact it was very purifying, inasmuch as I could then get rid of the whole body analysis bullshit. And I also think that every body artist should first have someone shit in their mouth — then the problems that they pose, twist, stand straight, place at an angle and turn to the wall will all vanish”. Here Brus comes close to Nitsch, who has frequently stated that the ultimate aim of his excesses is to eliminate them, or indeed the very need for them. "



«Οι δρασιστές έχουν διατυπώσει επανειλημμένα ισχυρισμούς σχετικά με τον θεραπευτικό χαρακτήρα του έργου τους. Ο Νιτς έχει τονίσει κατ’ επανάληψη τη σημασία της αποφόρτισης μέσω της εκδραμάτισης (abreaction) και της απελευθέρωσης των συσσωρευμένων ψυχικών εντάσεων, θεωρώντας τες σημαντικές για την ανθρώπινη ψυχή και καθιστώντας την επίτευξή τους κεντρικό στοιχείο της δραματουργίας του. Ακόμη κι όταν, κατά τα μεταγενέστερα χρόνια, μετέφερε το κύριο βάρος σε μια μυστικιστική επίγνωση του όλου, παρέμεινε πιστός στην έννοια της θεραπείας και της εκδραμάτισης. Ο Μύλ υπογράμμισε την ικανότητα της δράσης να φέρνει στην επιφάνεια της συνείδησης απωθημένα στρώματα της ψυχής και να υποδεικνύει τον δρόμο προς την απελευθέρωση και την ενισχυμένη αυτογνωσία. Τα γραπτά του Σβαρτσκόγκλερ στράφηκαν ολοένα και περισσότερο προς την αντίληψη της «ζωγραφικής ως τέχνης της θεραπείας», δηλαδή προς μια τέχνη που αναγεννά την ικανότητα του ανθρώπου να βιώνει εμπειρίες. Πιο επιφυλακτικά, ο Μπρους έχει δηλώσει ότι «ο Βιεννέζικος Δραστισμός είχε ως στόχο να καταρρίψει τα ταμπού και να επισημάνει, μέσω συμβολικών, υποκατάστατων δράσεων, τους κινδύνους που μπορούν να προκύψουν από τις συσσωρευμένες επιθετικές παρορμήσεις […] και, παράλληλα, να επιτευχθεί μια μορφή αυτοθεραπείας». Αξίζει, ωστόσο, να παρατεθεί ένα παλαιότερο, λακωνικό απόσπασμα, στο οποίο ο Μπρους αναφέρεται στο αυτοθεραπευτικό αποτέλεσμα του έργου του: «Με το Body Analysis I επιχείρησα να αναλύσω το σώμα μου στο σύνολό του. Επέτρεψα σε ανθρώπους να χέσουν και να ουρήσουν μέσα στο στόμα μου. Στην πραγματικότητα, ήταν μια εξαιρετικά καθαρτική εμπειρία, καθώς έτσι μπόρεσα να απαλλαγώ από όλες αυτές τις ανοησίες περί ανάλυσης του σώματος. Πιστεύω, επίσης, ότι κάθε καλλιτέχνης της σωματικής τέχνης θα έπρεπε πρώτα να έχει κάποιον να χέσει μέσα στο στόμα του — τότε θα εξαφανίζονταν όλα τα προβλήματα που θέτει, συστρέφεται, στέκεται όρθιος, τοποθετείται υπό γωνία και στρέφεται προς τον τοίχο». Σε αυτό το σημείο, ο Μπρους πλησιάζει τις απόψεις του Νιτς, ο οποίος έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι απώτερος στόχος των υπερβολικών και ακραίων δράσεών του είναι να τις εξαλείψει — ή, ακόμη περισσότερο, να εξαλείψει την ίδια την ανάγκη για την ύπαρξή τους.»

Το απόσπασμα αναδεικνύει την αντίληψη των δρασιστών για τα ευεργετικά και καθαρτικά αποτελέσματα των έργων τους. Πιο αναλυτικά οι καλλιτέχνες χρησιμοποιούν την επιτέλεση ως μέσο ψυχικής αποφόρτισης, απελευθέρωσης απωθημένων εντάσεων και αυτοθεραπείας, με στόχο την ενίσχυση της αυτογνωσίας και, ενδεχομένως, την εξάλειψη της ίδιας της ανάγκης για ακραίες δράσεις.

Green, M. (1999). Brus, Mühl, Nitsch, Schwarzkogler: Writings of the Vienna Actionists. London: Atlas Press, σσ. 19-20.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Στο βίντεο αναλύεται η τεχνοτροπία του Hermann Nitsch στα ζωγραφικά έργα, κατά την οποία ο…

Τα έργα του Έλληνα συνθέτη Ανέστη Λογοθέτη [Anestis Logothetis] Fantasmata & Nekrologlog [Φαντάσματα και…

Otto Mühl, Materialaktionen [Παραστάσεις υλικής δράσης] 6/64: Mama und Papa, 1964. Βιντεοσκόπηση: Kurt…

Günter Brus, Selbstverstümmelung [Αυτοακρωτηριασμός], 1965, Βιέννη. Βιντεοσκόπηση: Kurt Kren.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Hermann Nitsch, 1. Aktion [Δράση 1], 19 Δεκεμβρίου 1962, Βιέννη, Φωτογραφία: Hans Niederbacher

Hermann Nitsch, 3. Aktion, Fest des psychophysischen Naturalismus [Δράση 3, Γιορτή ψυχοφυσικού νατουραλισμού

Hermann Nitsch, Das Orgien Mysterien Theaters [Θέατρο των Οργίων και των Μυστηρίων], 3-…

Hermann Nitsch, 3-Tage-Spiel, 27 Ιουλίου 1984, Πρίντσεντορφ. Ανήκει στη σειρά των δράσεων του καλλιτέχνη…

Otto Mühl, Materialaktion Nr. 1 [Υλική δράση αρ. 1], Σεπτέμβριος 1963, Βιέννη, Φωτογραφία:

Günter Brus, Wiener Spaziergang [Βόλτα στην Βιέννη], 5 Ιουλίου 1965, Βιέννη, Φωτογραφία: Ludwig…

Günter Brus, Selbstbemalung [Αυτοβάψιμο], 1965, Βιέννη, Φωτογραφία: Ludwig Hoffenreich. Όπως και στην περίπτωση των…

Rudorf Schwarzkogler, Aktion 2 [Δράση 2], Βιέννη, 1965-1966. Οι περισσότερες επιτελέσεις του Schwarzkogler, σε…

βασική

Bonito, O. A. (2002). Art tribes. Milan: Skira.

Green, M. (1999). Brus, Mühl, Nitsch, Schwarzkogler: Writings of the Vienna Actionists. London: Atlas Press.

Jones, A., & Stephenson, A. (1999). Performing the body/performing the text. London & New York: Routledge.

Karrer, M. (2015). Hermann Nitsch: The gesamtkunstwerk of the Orgien Mysterien Theater. Köln: Konig.

Klocker, H. (1989). Wiener Aktionismus: Wien 1960-1971. Klagenfurt: Ritter.

Martel, R. (2001). Art action: 1958-1998: Happening, fluxus, intermedia, zaj, art corporel/body art, poésie action/action poetry, actionnisme viennois, viennese actionism, performance, art action, sztuka performance, performans, akció művészet. Quebec: Editions Intervention.

Muehl, O. (1986). Otto Muehl: Ausgewählte arbeiten 1963-1986. Zurndorf: Archiv des Wiener Aktionismus.

Nitsch, Η., (1998). Klanggestaltung der Aktionskuns als Weg zum Gesamtkunstwerk. Στο Krones, H. (επιμ.). Anestis Logothetis.Klangbild und Bildklang. Vienna:Musikzeit edition.

Rush, M. (2005). New media in art. London: Thames & Hudson.

Stiles, K. (1987). Synopsis of the destruction in Art Symposium (DIAS) and its theoretical significance, Act, 1 (2), σσ. 22-31.

Schoop, L., C. (2019). On the Failing to Perform: Kunst und Revolution, Vienna 1968, October, 170, σσ. 95-119.

Weiber, P., & Export, V. (1970). Wien. Bildkompendium Wiener Aktionismus und Film. Frankfurt: Kohlkunstverlag.

Wiener Aktionismus Museum: wieneraktionismus.at...

Αλεξάκη, Ε. (2012). «Εικόνα/ Ήχος/ Δράση. Επανεξετάζοντας το έργο και τον θεωρητικό λόγο του Ανέστη Λογοθέτη υπό το πρίσμα της performance και της εννοιολογικής τέχνης». Στο Πρακτικά συνεδρίου: αφιέρωμα στον Ανέστη Λογοθέτη (σσ. 15-20). Αθήνα: Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών / Τμήμα Μουσικών Σπουδών, ΕΚΠΑ.

συμπληρωματική

Δασκαλοθανάσης, Ν. (2021). Ιστορία της Τέχνης 1945-1975: Από τη Μοντέρνα στη Σύγχρονη Τέχνη. Αθήνα: Futura.

Foster, H., Krauss, R., Bois, Y., Buchloh, B., & Joselit, D. (2013). Η τέχνη από το 1900 (Ι. Tσολακίδου, Μετ. & Μ. Παπανικολάου, Επιμ.). Αθήνα: Επίκεντρο.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. δραστισμός. Ανακτήθηκε από https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/δραστισμός

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «δραστισμός». Ανακτήθηκε 24 October 2026. https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/δραστισμός.

MLA

«δραστισμός». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 24 October 2026, https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/δραστισμός.

1344