Θαρθουέλα [θεατρικός οργανισμός] [ουσ. θηλ.]

Το Θέατρο της Θαρθουέλας [Teatro de la Zarzuela] προέκυψε από την ανάγκη των δημιουργών της νεότερης θαρθουέλας να αποκτήσουν μόνιμη στέγη για το είδος. Το 1851 μια ομάδα συνθετών, με κεντρικές μορφές τους Francisco Asenjo Barbieri [Φρανθίσκο Ασένχο Μπαρμπιέρι] και Joaquín Gaztambide [Χοακίν Γκαθταμπίδε], μαζί με τον λιμπρετίστα Luis de Olona [Λουίς δε Ολόνα] και τον αοιδό και ιμπρεσάριο Francisco Salas [Φρανθίσκο Σάλας], συγκρότησε καλλιτεχνική εταιρεία που μίσθωσε το Teatro del Circo της Μαδρίτης. Οι επιτυχίες των επόμενων ετών, σε συνδυασμό με το υψηλό μίσθωμα, οδήγησαν στην απόφαση να ανεγερθεί ιδιόκτητο θέατρο. Τη χρηματοδότηση ανέλαβε ο τραπεζίτης Francisco de las Rivas [Φρανθίσκο δε λας Ρίβας].

Ο θεμέλιος λίθος τέθηκε στις 6 Μαρτίου 1856 στην οδό Jovellanos, κοντά στη Βουλή. Ο αρχιτέκτονας Jerónimo de la Gándara [Χερόνιμο δε λα Γκάνδαρα] σχεδίασε πεταλόσχημη αίθουσα με τρεις σειρές θεωρείων, κατά το πρότυπο του Teatro alla Scala [Σκάλα του Μιλάνου]. Τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν στις 10 Οκτωβρίου 1856, ημέρα των γενεθλίων της βασίλισσας Ισαβέλλας Β΄ [Isabel II], με έργα των ιδρυτών. Στη σκηνή του νέου θεάτρου πρωτοπαρουσιάστηκαν πολλά από τα σημαντικότερα έργα του είδους, όπως το Pan y toros [Ψωμί και ταύροι, 1864] του Barbieri και το El rey que rabió [Ο βασιλιάς που λύσσαξε, 1891] του Ruperto Chapí [Ρουπέρτο Τσαπί].

Στις 8 Νοεμβρίου 1909 μια πυρκαγιά που ξεκίνησε από την νεοεγκατεστημένη ατμοθέρμανση κατέστρεψε σχεδόν ολόκληρο το κτήριο. Σώθηκαν μόνο η πρόσοψη και οι περιμετρικοί τοίχοι. Ο αρχιτέκτονας Cesáreo Iradier [Θεσάρεο Ιραδιέρ] διατήρησε στην ανακατασκευή την εσωτερική διάταξη και πρόσθεσε μεταλλικό σκελετό. Το θέατρο επαναλειτούργησε την 1η Φεβρουαρίου 1913. Με το κλείσιμο του Teatro Real το 1925, η Θαρθουέλα αναδείχθηκε στην κύρια λυρική σκηνή της Μαδρίτης. Το 1956, χρονιά της εκατονταετηρίδας, όταν το κτήριο απειλούνταν από κερδοσκοπική εξαγορά, το απέκτησε η Γενική Εταιρεία Συγγραφέων της Ισπανίας [Sociedad General de Autores de España], που το ανακαίνισε και το επανεγκαινίασε με την Doña Francisquita [Δόνια Φρανθισκίτα] του Amadeo Vives [Αμαδέο Βίβες].

Ακολούθησε η σταδιακή μετάβαση στην κρατική ιδιοκτησία. Το 1964 το ισπανικό κράτος απέκτησε τα τρία τέταρτα του κτηρίου, και από την ίδια χρονιά το θέατρο στέγασε το Φεστιβάλ Όπερας της Μαδρίτης. Το 1984 το θέατρο περιήλθε στην αποκλειστική κυριότητα του Υπουργείου Πολιτισμού, το οποίο ανέθεσε τη διαχείρισή του στο Εθνικό Ινστιτούτο Παραστατικών Τεχνών και Μουσικής [Instituto Nacional de las Artes Escénicas y de la Música, INAEM]. Η πρωτεύουσα δεν διέθετε τότε ούτε όπερα ούτε αίθουσα συναυλιών, οπότε το θέατρο φιλοξένησε εξίσου όπερα, χορό, φλαμένκο και θαρθουέλα. Το 1994 κηρύχθηκε μνημείο. Το 1997 επέστρεψε στην αρχική του αποστολή, και το 1998 επαναλειτούργησε ύστερα από ανακαίνιση με τη La Gran Vía [Η λεωφόρος Γκραν Βία] των Federico Chueca [Φεδερίκο Τσουέκα] και Joaquín Valverde [Χοακίν Βαλβέρδε].

Σήμερα η Θαρθουέλα διαθέτει μόνιμη χορωδία και τακτική ορχήστρα, την Ορχήστρα της Κοινότητας της Μαδρίτης [Orquesta de la Comunidad de Madrid]. Οργανώνει ετήσιες περιόδους με θαρθουέλα, ρεσιτάλ, χορό και εκπαιδευτικά προγράμματα. Το 2026, με αφορμή τα 170 χρόνια από τα εγκαίνιά του, το θέατρο ξεκίνησε εκστρατεία για να καθιερωθεί η 10η Οκτωβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα της Θαρθουέλας.