Thymele Logo
Search

αναδιαδραμάτιση [ουσ. θηλ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Επιτελεστική πρακτική ζωντανής επανάληψης ιστορικών γεγονότων ή εμβληματικών παραστάσεων και δράσεων του παρελθόντος, η οποία, βάσει τεκμηρίων, επιδιώκει την κατά το δυνατόν πιστή ανασύστασή τους με μνημονικό, εκπαιδευτικό, ψυχαγωγικό ή κριτικό στόχο.

Ανάπτυξη

Η αναδιαδραμάτιση βασίζεται στη ζωντανή εκτέλεση, στο παρόν, πράξεων και γεγονότων του παρελθόντος. Ο όρος καλύπτει ευρύ φάσμα πρακτικών, από τα μαζικά ιστορικά θεάματα και τις δράσεις ζωντανής ιστορίας [living history] έως την τέχνη της επιτέλεσης, το θέατρο και τον χορό. Κοινός παρονομαστής τους είναι η ένταση ανάμεσα στην πιστότητα προς το πρότυπο και στη διαφορά που εισάγει αναπόφευκτα κάθε νέα εκτέλεση.


Η πρακτική έχει μακρά ιστορία. Ο Ιούλιος Καίσαρ [Gaius Iulius Caesar] οργάνωσε το 46 π.Χ. την πρώτη καταγεγραμμένη ναυμαχία-θέαμα [naumachia] της Ρώμης. Ο Αύγουστος [Augustus] αναπαρέστησε το 2 π.Χ. ναυμαχία Αθηναίων και Περσών (κατά τεκμήριο της Σαλαμίνας) με περίπου 3.000 μαχητές. Κατά τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, οι γκιόστρες, οι πομπές και τα αυλικά θεάματα αναπαριστούσαν συχνά μάχες και πολιορκίες. Τον 19ο αιώνα, θεάματα όπως το Buffalo Bill's Wild West [Η Άγρια Δύση του Μπάφαλο Μπιλ] μετέτρεψαν την αναδιαδραμάτιση σε λαϊκή ψυχαγωγία με έντονο ιδεολογικό φορτίο. Τον 20ό αιώνα αξιοποιήθηκε ως εργαλείο προπαγάνδας. Το 1920 ο Νικολάι Εβρέινοφ [Nikolai Evreinov] σκηνοθέτησε στην Πετρογράδη την Κατάληψη των Χειμερινών Ανακτόρων [Vzyatie Zimnego dvortsa] με χιλιάδες συμμετέχοντες και συμμετέχουσες. Η ελληνική δικτατορία (1967-1974) οργάνωσε στο Παναθηναϊκό Στάδιο μαζικά ιστορικά θεάματα, τις λεγόμενες «Γιορτές Πολεμικής Αρετής».


Η ιστορική αναδιαδραμάτιση εξελίχθηκε σε οργανωμένο κίνημα μεταπολεμικά. Σημαντικό ρόλο έπαιξαν οι εορτασμοί της εκατονταετηρίδας του Αμερικανικού Εμφυλίου (1961-1965) και σύλλογοι όπως η βρετανική Sealed Knot (1968). Στις διοργανώσεις αυτές οι συμμετέχοντες και οι συμμετέχουσες φορούν ιστορικά ενδύματα ή πιστά αντίγραφά τους και ακολουθούν προκαθορισμένο σενάριο, συνδυάζοντας την εκπαίδευση με την ψυχαγωγία και τον πολιτιστικό τουρισμό. Στην Ελλάδα, χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η «Αρμάτα» των Σπετσών και το Μεσαιωνικό Φεστιβάλ της Ρόδου. Η «Αρμάτα» αναπαριστά κάθε χρόνο τη ναυμαχία της 8ης Σεπτεμβρίου 1822 με την πυρπόληση ομοιώματος της οθωμανικής ναυαρχίδας.


Στην τέχνη της επιτέλεσης, η αναδιαδραμάτιση απέκτησε κριτικό και στοχαστικό χαρακτήρα. Στο The Battle of Orgreave [Η μάχη του Όργκριβ] (2001), ο Jeremy Deller [Τζέρεμυ Ντέλλερ] αναπαρέστησε τη βίαιη σύγκρουση απεργών ανθρακωρύχων και αστυνομίας του 1984. Η αναπαράσταση πραγματοποιήθηκε κοντά στον αρχικό τόπο, με περισσότερους από 800 συμμετέχοντες, ανάμεσά τους και πρώην απεργούς. Η Marina Abramović [Μαρίνα Αμπράμοβιτς] στο Seven Easy Pieces [Επτά εύκολα κομμάτια] (2005) επανεκτέλεσε εμβληματικές επιτελέσεις των δεκαετιών 1960 και 1970, θέτοντας το ζήτημα της διατήρησης μιας εφήμερης τέχνης.


Στο θέατρο, ο Milo Rau [Μίλο Ράου] συνδύασε την αναδιαδραμάτιση με το θέατρο τεκμηρίωσης. Στο Hate Radio [Ραδιόφωνο του μίσους] (2011) ανασύστησε, βάσει αρχειακού υλικού και μαρτυριών, το στούντιο του σταθμού RTLM, που υποκίνησε τη γενοκτονία στη Ρουάντα το 1994. Η αμερικανική ομάδα Wooster Group [Γούστερ Γκρουπ] ανασύστησε στον Hamlet [Άμλετ] (2006) την παράσταση του 1964 με πρωταγωνιστή τον Richard Burton [Ρίτσαρντ Μπάρτον], βάσει της κινηματογραφημένης καταγραφής της.


Στον χορό, η Millicent Hodson [Μίλισεντ Χόντσον] και ο Kenneth Archer [Κέννεθ Άρτσερ] ανασύστησαν το 1987 τη χορογραφία του Βάτσλαβ Νιζίνσκι [Vaslav Nijinsky] για την Ιεροτελεστία της άνοιξης [Le Sacre du printemps] (1913). Για τον σκοπό αυτό αξιοποίησαν σημειωμένες παρτιτούρες, σχέδια και μαρτυρίες. Στο μουσικό θέατρο, οι Robert Wilson [Ρόμπερτ Ουίλσον] και Philip Glass [Φίλιπ Γκλας] ανασυγκρότησαν το 2012 την όπερα Einstein on the Beach [Ο Αϊνστάιν στην παραλία] (1976). Στην Ελλάδα, το Θέατρο Τέχνης ανέβασε εκ νέου το 1997 την ιστορική παράσταση των Ορνίθων του Αριστοφάνη σε σκηνοθεσία Καρόλου Κουν (1959), με επιμέλεια των Γιώργου Λαζάνη και Μίμη Κουγιουμτζή.


Θεωρητικά, η αναδιαδραμάτιση συνδέεται με την «αποκατεστημένη συμπεριφορά» [restored behavior] του Richard Schechner [Ρίτσαρντ Σέχνερ]. Σύμφωνα με αυτή την ιδέα, κάθε επιτέλεση συνιστά συμπεριφορά που έχει ήδη επιτελεστεί τουλάχιστον μία φορά. Η Peggy Phelan [Πέγκυ Φήλαν] υποστηρίζει ότι η επιτέλεση υπάρχει μόνο στο παρόν και χάνεται μόλις ολοκληρωθεί. Απέναντι σε αυτή τη θέση, η Rebecca Schneider [Ρεμπέκα Σνάιντερ] υποστηρίζει ότι η επιτέλεση παραμένει και μεταδίδεται μέσω του σώματος, το οποίο λειτουργεί ως ζωντανό αρχείο. Η σύγχρονη έρευνα προσεγγίζει την αναδιαδραμάτιση ως πεδίο όπου διασταυρώνονται η ιστορία, η μνήμη και η αυθεντικότητα. Την εξετάζει επίσης ως μέσο κριτικής αναθεώρησης του παρελθόντος.

Αγγλικά
reenactment; re-enactment
Γαλλικά
reconstitution historique, la; reenactment, le
Γερμανικά
Reenactment, das; Nachstellung, die; historische Rekonstruktion, die; Wiederaufführung, die
Ιταλικά
rievocazione storica, la; reenactment, il;ricostruzione storica, la

Συνώνυμα

επανεκδραμάτιση, επανάδραση

Σχετικοί όροι

θέατρο του πραγματικού, αναβίωση, ιστορική επιτέλεση, επαναληψιμότητα, παραστασιακό αρχείο, μουσειακό θέατρο, μαζική σκηνοθεσία

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"The Colonels stage-managed the grand Greek historical narrative as theater and showcased a canon of historical reenactments in massive open-air spectacles."


«Οι συνταγματάρχες σκηνοθέτησαν τη μεγάλη ελληνική ιστορική αφήγηση ως θέατρο και προέβαλαν έναν κανόνα ιστορικών αναδιαδραματίσεων σε μαζικά υπαίθρια θεάματα.»

Η Gonda Van Steen [Χόντα Φαν Στέεν] εξετάζει τα μαζικά υπαίθρια θεάματα που οργάνωσε η δικτατορία των συνταγματαρχών (1967-1974), με κορύφωση τις «Γιορτές Πολεμικής Αρετής των Ελλήνων» στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Σε αυτά, χιλιάδες στρατιώτες αναπαριστούσαν επεισόδια της ελληνικής ιστορίας από την αρχαιότητα έως τη νεότερη εποχή, συνθέτοντας μια γραμμική αφήγηση εθνικής συνέχειας. Η αναδιαδραμάτιση λειτούργησε έτσι ως εργαλείο προπαγάνδας και νομιμοποίησης του καθεστώτος.

Van Steen, G. (2015). Stage of Emergency: Theater and Public Performance under the Greek Military Dictatorship of 1967–1974. Oxford: Oxford University Press, σ. 220.

Quote Icon

"Richard Slotkin interprets the Wild West show in the context of America of the 1890s and the new ideology of expansion and rivalry with the major European powers; the staged reenactment of the conflict between white and red was the archetype for the struggle between the Anglo-Saxon "progressive" nations and the "primitive" races."


«Ο Richard Slotkin [Ρίτσαρντ Σλότκιν] ερμηνεύει το ουέστερν σόου στο συγκείμενο της Αμερικής της δεκαετίας του 1890 και της νέας ιδεολογίας της επέκτασης και του ανταγωνισμού με τις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις· η σκηνοθετημένη αναδιαδραμάτιση της σύγκρουσης ανάμεσα σε λευκούς και ερυθρόδερμους αποτελούσε το αρχέτυπο του αγώνα ανάμεσα στα αγγλοσαξονικά «προοδευτικά» έθνη και στις «πρωτόγονες» φυλές.»

Robert M. Lewis [Ρόμπερτ Μ. Λιούις], σχολιάζοντας τη βιβλιογραφία για τα ουέστερν σόου, συνοψίζει την ερμηνεία του ιστορικού Richard Slotkin [Ρίτσαρντ Σλότκιν]. Στο Buffalo Bill's Wild West [Η Άγρια Δύση του Μπάφαλο Μπιλ], η αναδιαδραμάτιση μαχών ανάμεσα σε στρατό, αποίκους και ιθαγενείς, συχνά με τη συμμετοχή ιθαγενών της Βόρειας Αμερικής, μετέτρεψε την ιστορία σε λαϊκή ψυχαγωγία. Παράλληλα, λειτούργησε ως όχημα της επεκτατικής ιδεολογίας των Ηνωμένων Πολιτειών στα τέλη του 19ου αιώνα.

Lewis, R. M. (Ed.). (2007). From Traveling Show to Vaudeville: Theatrical Spectacle in America, 1830–1910. Baltimore: Johns Hopkins University Press, σ. 372.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Πετρογράδη, Νοέμβριος 1920: κινηματογραφικό υλικό από την Κατάληψη των Χειμερινών Ανακτόρων [Vzyatie Zimnego dvortsa

Αρκάνσας, 2022: αναδιαδραμάτιση της μάχης του Prairie Grove [Πρέρι Γκρόουβ] (7 Δεκεμβρίου 1862) του Αμερικανικού…

Απόσπασμα από την ταινία του Mike Figgis [Μάικ Φίγκις] για το The Battle of Orgreave

Προωθητικό βίντεο για τις παραστάσεις του Hate Radio [Ραδιόφωνο του μίσους] (2011) του…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Λεγεωνάριοι της ομάδας Legio XXI Rapax [Λεγεώνα XXI Αρπακτική] σε έφοδο, με ξίφη και θυρεούς…

Σκηνή από τον Hamlet [Άμλετ] (2006) της Wooster Group [Γούστερ Γκρουπ] σε σκηνοθεσία…

Ορέστης, Πυλάδης, Ηλέκτρα και Ερμής στην Orestea (una commedia organica?) [Ορέστεια (μια οργανική κωμωδία;)

Το Joffrey Ballet [Μπαλέτο Τζόφρεϋ] στην Ιεροτελεστία της άνοιξης [Le Sacre du printemps]…

βασική

Agnew, V. (2004). Introduction: What Is Reenactment? Criticism, 46(3), 327–339. doi.org...

Baldacci, C., & Franco, S. (Eds.). (2022). On Reenactment: Concepts, Methodologies, Tools. Torino: Accademia University Press. doi.org...

Heeg, G., Braun, M., Krüger, L., & Schäfer, H. (Eds.). (2014). Reenacting History: Theater & Geschichte. Berlin: Theater der Zeit.

Jones, A. (2011). "The Artist Is Present": Artistic Re-enactments and the Impossibility of Presence. TDR: The Drama Review, 55(1), 16–45. doi.org...

Lütticken, S. (Ed.). (2005). Life, Once More: Forms of Reenactment in Contemporary Art. Rotterdam: Witte de With.

Oberkrome, F., & Straub, V. (2019). Performing in Between Times: An Introduction. In A. Czirak, S. Nikoleit, F. Oberkrome, V. Straub, R. Walter-Jochum & M. Wetzels (Eds.), Performance zwischen den Zeiten: Reenactments und Preenactments in Kunst und Wissenschaft (pp. 9–22). Bielefeld: transcript.

Pelta Feldman, J. (2023). Reperformance, Reenactment, Simulation: Notes on the Conservation of Performance Art. 21: Inquiries into Art, History, and the Visual, 4(4), 675–711. doi.org...

Phelan, P. (1993). Unmarked: The Politics of Performance. London: Routledge.

Roselt, J., & Otto, U. (Eds.). (2012). Theater als Zeitmaschine: Zur performativen Praxis des Reenactments. Theater- und kulturwissenschaftliche Perspektiven. Bielefeld: transcript. doi.org...

Sacco, D. (2022). Reenactment in Theatre: Some Reflections on the Philosophical Status of Restaging. In C. Baldacci, C. Nicastro & A. Sforzini (Eds.), Over and Over and Over Again: Reenactment Strategies in Contemporary Arts and Theory (pp. 131–140). Berlin: ICI Berlin Press. doi.org...

Schechner, R. (1985). Between Theater and Anthropology. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.

Schneider, R. (2011). Performing Remains: Art and War in Times of Theatrical Reenactment. London: Routledge.

Van Steen, G. (2015). Stage of Emergency: Theater and Public Performance under the Greek Military Dictatorship of 1967–1974. Oxford: Oxford University Press.

Wind, P. (2016). L'Art du reenactment chez Milo Rau. Intermédialités / Intermediality, (28–29), 65–76. doi.org...

συμπληρωματική

Agnew, V., Lamb, J., & Tomann, J. (Eds.). (2020). The Routledge Handbook of Reenactment Studies: Key Terms in the Field. London: Routledge. doi.org...

Czirak, A., Nikoleit, S., Oberkrome, F., Straub, V., Walter-Jochum, R., & Wetzels, M. (2019). (P)Reenactment. In J. Slaby & C. von Scheve (Eds.), Affective Societies: Key Concepts (pp. 200–209). London: Routledge. doi.org...

Franko, M. (Ed.). (2017). The Oxford Handbook of Dance and Reenactment. New York: Oxford University Press. doi.org...

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. αναδιαδραμάτιση. Ανακτήθηκε από https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/αναδιαδραμάτιση

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «αναδιαδραμάτιση». Ανακτήθηκε 24 October 2026. https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/αναδιαδραμάτιση.

MLA

«αναδιαδραμάτιση». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 24 October 2026, https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/αναδιαδραμάτιση.

1344